ساختار مو

 

ساختار و اجزای مو

انسان حدود 5 میلیون تار مو دارد، که پوست سر 100 تا 150 هزار از این تعداد را در بر می‌گیرد. افراد با موهای بلوند بیشترین تعداد فولیکول‌ها را در سر داشته و بعد از آن‌ها به ترتیب افراد با موهای قهوه‌ای، موهای قرمز و سیاه قرار می‌گیرند. رویش طبیعی موی سر 1تا 6/. سانتیمتر در ماه است.

ساختار یک تار مو شامل سه قسمت می باشد.

1.ساقه مو (قسمتی از مو که روی پوست قرار دارد و قبل دیدن است)

2.ریشهٔ مو

3.فولیکول مو (مسیری لوله مانند در ناحیه درم که ریشهٔ مو در آنجا رشد می‌کند)

در ساختار مو انتهای فولیکول بخشی برجسته به نام بولب است که پیگمان رنگی ملانین در آن تولید می‌شود، در موهای مشکی این قسمت سیاه بوده و در موهای سفید و روشن، بی‌رنگ می‌باشد.

در قسمت انتهایی بولب یک فرورفتگی وجود دارد و بافت پیوندی که از  لایه درم به این قسمت وارد می شود درمال پاپیلا نامیده می‌شود.

درمال پاپیلا توسط مویرگ‌های خونی تغذیه می‌شود و مسئول تولید موی جدید می‌باشد. در ساختار مو یک پروتئین ساختمانی محکم به نام کراتین می‌باشد کراتین همچنین در ناخن و سطح خارجی پوست هم وجود دارد.

ساختار ساقه مو

1.داخلی‌ترین لایه ساقه ی مو مدولا نام دارد و فقط در موهای ضخیم بدن وجود دارد.

2. لایه میانی کورتکس نامیده می شود و لایه‌ای است که استحکام و رنگ و حالت مو را مشخص می‌کند.

3.خارجی‌ترین لایه ساقه مو «کوتیکول» نامیده می‌شود، که نقش آن محافظت از لایه ضخیم و ملانین دار کورتکس می‌باشد.

سیکل رشد مو (مراحل طبیعی رشد و ریزش مو)

برای درک علت ریزش مو لازم است که سیکل طبیعی رشد مو را بدانیم.

موی انسان به صورت دوره رشد، استراحت، رشد می‌کند. این سیکل سه مرحله دارد:

1.آناژن: مرحله رشد

2.کاتاژن: مرحله پسرفت

3.تلوژن: مرحله استراحت

 

مدت زمان دوره آناژن 2تا8 سال (به‌ طور متوسط سه سال) طول میکشد،سپس دوره کوتاه 2تا4 هفته‌ای کاتاژن که طی آن مو کاملاً پسرفت می‌کند و بعد از آن مرحله استراحت (تلوژن) شروع شده و 3تا 4 ماه طول می‌کشد.

ریزش چند تار مو  در طبیعی است؟

ریزش روزانه 50تا 100 تار مو به طور میانگین طبیعی است .  این موها دوباره رشد خواهند کرد.

در هر زمان کمتر از15٪ موها در مرحله استراحت هستند و بعد از گذشت 3 تا 4 ماه این موها می‌ریزند و به جای آن‌ها موهای جدیدی رشد می‌کنند.

کم شدن موهای سر  زمانی آغاز می‌شود که ریزش موها سریع ترو بیشتر از موهای رویش یافته جدید باشند،در این حالت بعد از مدتی از تعداد کل موها کاسته شده و فرد متوجه کاهش حجم موهایش می‌شود؛

لذا درعلم پزشکی  فرد  زمانی دچار ریزش مو شده‌است که در طول روز بیش از 50 تا 100 تار موی او بریزد یا اگر حدود 100 تار مو را گرفته و بکشند بیشتر از 4تا 5 تار مو کنده شود و بریزد.

عوامل موثر بر ریزش مو

عوامل مختلفی می‌توانند روی سیکل رویش مو اثر گذاشته و باعث ریزش موی دائم یا موقت شوند، شایعترین علت ریزش موی سر هم در آقایان و هم در خانم‌ها ریزش موی هورمونی– ژنتیکی یا آندروژنتیک می‌باشد،

از دیگر عوامل می‌توان به سابقه تب بالا، بیماری‌های تیروئید، کم خونی، رژیم‌های غذایی خاص، زایمان و شیردهی، مصرف بعضی داروها، بیماری‌های التهابی یا عفونی پوست سر، مواد شیمیایی، شیمی درمانی، استرس و غیره اشاره نمود که در ادامه هر یک را به صورت جداگانه مورد بررسی قرار می‌دهیم:

ریزش موی آندروژنتیک

شایعترین علت ریزش مو در آقایان و خانم‌ها عامل پر قدرت آندروژنتیک می‌باشد. اصطلاح آندرو از آندروژن یا هورمان‌های مردانه ساز مانند دی هیدروتستوسترون و تستوسترون گرفته شده که وجود آن‌ها برای ریزش موی آندروژنتیک  در آقایان و  در خانم‌ها لازم هستند و ژنتیک نشان از ژنی دارد که به ارث رسیدن آن برای بروز این نوع ریزش مو لازم است.

از هر 5 مرد 3 نفر تا قبل از سن 50 سالگی طاس می شوند ، درحالی که در زنان 1نفر از هر4 زن نازک شدن و از دست دادن مو را تجربه می‌کنند و بعد از یائسگی بیشتر مستعد طاسی هستند.

 

در آقایان بعد از بلوغ به دنبال افزایش سطح هورمون‌های آندروژنی نازک شدن موها و عقب رفتن موهای ناحیه پیشانی شروع می‌شود. موهای پشت و بغل سر چون عموماً فاقد گیرنده‌های هورمون مردانه می‌باشند، ریزش پیدا نکرده و تا آخر عمر باقی می‌مانند.در زنان هم این نوع ریزش مو ایجاد می‌شود ولی معمولاً باعث نازک شدن مو و ریزش منتشر در سر می‌شود.

عدم تعادل بین هورمون‌های زنانه و مردانه می‌تواند سر چشمه ریزش مو در خانم‌ها شود،به همین دلیل دادن آزمایش‌های هورمونی الزامی است.

اغلب زنان با الگوی ریزش زنانه هیچ علائم کلینیکی یا بیوشیمیایی دال بر هورمون جنسی مردانه (آندروژن) اضافی نشان نمی‌دهند. حتی در مواردی با وجود سطح طبیعی تستوسترون، حساسیت بیش از حد نسبت به آندروژن‌ها یا تعداد بیش از حد گیرنده‌های موجود در فولیکول‌های موی سر سبب ریزش مو می‌شود.

میزان آندروژن‌ها برای بروز ریزش مو، لازم نیست بیشتر از حد طبیعی باشد. اگر ژن ریزش مو موجود، و آندروژن‌ها حتی در حد طبیعی باشند، ریزش موی آندروژنتیک بروز می‌کند.

آندروژن‌ها مهم‌ترین فاکتورهای اثرگذار در ریزش موی سر انسان هستند.

مینیاتوری شدن مو

تصویر زیر یک فولیکول مو که حساس به آندروژن می‌باشد را نشان می‌دهد که  از مرحله رشد به فاز استراحت رسیده و سپس وارد فاز آناژن جدید شده در حالی که کوچکتر و نازک‌تر و کمرنگ تر از قبل به نظر می‌رسد. در صورتی که این سیکل رشد معیوب مو چند بار تکرار شود یک موی ضخیم به موی کرکی تبدیل می شود

 

مردان و زنان دچار ریزش مو، ژن‌های مربوط به ریزش مو را از یک یا هر دو والدین خویش به ارث می‌برند. این ژن در مردان به صورت اتوزومال غالب و در زنان اتوزومال مغلوب ظاهر می‌شود.

سن شروع، میزان و سرعت ریزش مو در هر فرد فرق می‌کند.

چرب بودن مو، استفاده از ژل و سشوار بیش از حد، بیماری‌های شدید، سوء تغذیه یا کمبود ویتامین‌ها می‌توانند این روند را تسریع کنند..